Ο σημαντικότερος οικισμός της Δυτικής και Βόρειας Χίου. Το φρούριό της ήταν το κυριότερο οχυρό της περιοχής. Η κωμόπολη της Βολισσού κτισμένη στις πλαγιές λόφου και στέφεται από το μεσαιωνικό φρούριο.
Διακρίνονται τρεις συνοικίες, ο Πύργος, ο Χριστός και ο Πυθώνας. Στη συνοικία του Πυθώνα συναντά κανείς δεκάδες παλαιά εμπορικά καταστήματα που στεγάζονται συνήθως στο ισόγειο οικιών.
Σύμφωνα με την παράδοση, στη Βολισσό έζησε και συνέθεσε τα έπη του ο Όμηρος. Η Βολισσός ήταν σημαντικό μεσαιωνικό κέντρο. Η χρήση του ανά τους αιώνες ήταν συνεχής και φτάνει έως τα πρώτα χρόνια της τουρκικής κατοχής. Μία μεσαιωνική παράδοση συνδέει την κατασκευή του κάστρου με τον περίφημο στρατηγό του Ιουστινιανού Α’, Βελισσάριο: τρικυμία έριξε τυφλό και εξόριστο τον Βελισσάριο στις ακτές της Χίου, ο οποίος από ευγνωμοσύνη για τη διάσωσή του έκτισε το κάστρο της μεσαιωνικής πόλης.
Ο Ανάβατος
Ανάβατος (αυτός στον οποίον δεν είναι δυνατόν να ανεβεί κάποιος). Φημισμένο οικιστικό σύνολο της Χίου με αμυντικό-οχυρωματικό χαρακτήρα. Κτισμένος αμφιθεατρικά σε επιβλητική τοποθεσία μη ορατή από τη θάλασσα, πάνω σε ψηλό απότομο βράχο. Αρχικά κτίστηκε για λόγους (έλεγχο των δυτικών ακτών κατά τα χρόνια της πειρατείας).
Στην κορυφή του βρίσκεται το Κάστρο, στην πλαγιά βρίσκονται, γειτονιές έξω από το οχυρωμένο χωριό και στους πρόποδες, το νεότερο χωριό, το Κάτω χωριό.
Το περίγραμμα του τείχους: Ακανόνιστο, ακολουθεί τη μορφολογία του βραχώδους εδάφους, σχηματίζεται από τα ίδια τα σπίτια
Ο οικισμός άκμαζε τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας και εγκαταλείφθηκε με τη σφαγή του 1822.
Χαρακτηρίστηκε ως «ο Μιστράς του Αιγαίου» (λόγω της αρχιτεκτονικής μορφής του)
Το Πιτυούς ή Πιτυός
Παραδοσιακό και γραφικό χωριό. Διαμορφώθηκε κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους από τη συνένωση διάσπαρτων γειτονικών οικισμών. Το όνομά του συνδέεται με το πεύκο (πίτυς), που υπήρχε σε αφθονία παλαιότερα στην περιοχή.
Χτισμένο στην άκρη ενός γκρεμού και διατηρεί ακόμα το μεσαιωνικό του χαρακτήρα. Στο χωριό σώζεται πέτρινος μεσαιωνικός πύργος ο οποίος αποτελεί εντυπωσιακό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής στη Χίο.
Μορφολογία του πύργου
- Συνολικό ύψος 13 μέτρα
- Εσωτερικά, χωρίζεται σε τρία επίπεδα, στο ισόγειο, στον όροφο και στο δώμα
- Το ισόγειο: χώρος αποθηκευτικός
- Στο ισόγειο υπάρχουν τρεις θολοσκεπείς χώροι, (χρησίμευαν ως αποθήκες υλικών, τροφίμων και ως στέρνα του πύργου)
- Οι χώροι του ισογείου είναι περίκλειστοι, δεν έχουν κανενός είδους άνοιγμα προς τα έξω και δεν επικοινωνούν μεταξύ τους.
- Ο όροφος: παραμονή των στρατιωτών, φυλάκων του πύργου
- Το δώμα: παρατηρητήριο.
