Τα "ξυστά" της Χίου
Η τεχνική αυτή (sgraffito) δεν επινοήθηκε, αλλά εισήχθηκε στη Χίο πιθανότατα από τη Γένουα της Ιταλίας την περίοδο που οι Γενουάτες κατείχαν το νησί.
Η τέχνη των «ξυστών» διατηρείται μέχρι σήμερα.
- Το τσιμέντο, ο ασβέστης και η άμμος θαλάσσης αναμειγνύονται και απλώνονται με μυστρί στην επιφάνεια των οικοδομημάτων.
- H επιφάνεια καλύπτεται με ρευστό ασβέστη (γαλάτσωμα) και γίνεται άσπρη.
- Μόλις στεγνώσει, χαράσσονται πάνω σ’ αυτήν με φορά από πάνω προς τα κάτω σε οριζόντιες ζώνες, μοτίβα με τη βοήθεια διαφόρων εργαλείων (διαβήτης, αλφάδι, μέτρο, μεταλλική γραφίδα).
- H επιφάνεια του ασβέστη ξύνεται με ένα πιρούνι. Μόλις φύγει ο ασβέστης, εμφανίζεται το σκούρο υπόστρωμα και διαμορφώνονται τα μοτίβα που είναι στην πλειοψηφία τους γεωμετρικά (τρίγωνα, ρόμβοι, κύκλοι, ημικύκλια, ψαροκόκκαλα).
Κυρίως στο Πυργί, οι τεχνίτες αυτοσχεδίαζαν δημιουργώντας ποικίλα γεωμετρικά θέματα τα οποία έμοιαζαν με την ιταλική τεχνική του sgraffito. Τα απώτερα πρότυπα αυτής της τεχνικής ανάγονται στην Ιταλική αναγεννησιακή αρχιτεκτονική.
Η όλη τεχνική του βοτσαλωτού στηρίζεται κατά βάση στο σχέδιο και εξαρτάται από τον χώρο που θα καλύψει η κατασκευή και τη λειτουργικότητα του.Γνωστές είναι οι βοτσαλωτές αυλές της Χίου λόγω του μεγέθους τους, την ποιότητα των βότσαλων και των σχεδίων τους. Μέχρι το 1960 άλλωστε οι αυλές των εκκλησιών, των αρχοντικών σπιτιών αλλά και των δημόσιων χώρων στρώνονταν με βότσαλα της θάλασσας.
Τα "βοτσαλωτά"
Τα σχέδια δεν είναι απλά διακοσμητικά μοτίβα. Το κάθε ένα έχει λογική, ερμηνεία και φιλοσοφία. Πρέπει να είναι σχεδιασμένο με ακρίβεια και χρωματισμένο με απλά χρώματα.
- O δημιουργός ζωγραφίζει με όλες τις χρωματικές λεπτομέρειες την εικόνα κατευθείαν στο πάτωμα και πάνω σε κονίαμα πάχους 5 εκατοστών.
- Σφηνώνει τα βότσαλα στα σημεία του σχεδίου ανάλογα με το χρώμα.
- Τοποθετεί τα βότσαλα του φόντου.
- Τα βότσαλα τοποθετούνται με βάση το φυσικό τους χρώμα, έτσι ώστε να ταιριάξουν με τα χρώματα του σχεδίου. Σε καμία περίπτωση δεν χρωματίζονται.
